تبليغاتX
:: پایگاه تخصصی سیاست بین الملل ( INPO )‌ ::

       


< >

درباره پایگاه INPO

پايگاه تخصصي مطالعاتي INPO مكاني صرفاً علمي و آكادميك جهت استفاده اساتيد، دانشجويان و علاقمندان حوزه سياست بين الملل (روابط بين الملل،‌ مطالعات منطقه‌اي، علوم سياسي، حقوق بین الملل و سایر گرایش‌های مرتبط)، که با هدف توسعه و ترویج روزافزون گرایشات آکادمیک در حوزه سیاست بین الملل راه اندازی شده است. این پایگاه بدون شک در آینده ای نزدیک با کیفیتی بالاتر و با استفاده از نظرات اندیشمندان این حوزه حضوری چشم گیرتر در صحنه آکادمیک کشور ایفا خواهد نمود. اين پايگاه در نظام ساماندهي وب سايت های وزارت فرهنگ و ارشاد جمهوري اسلامي ايران به ثبت رسيده و در چارچوب قوانين ج.ا.ايران فعاليت خواهدداشت.
آرشیو موضوعات
دوستان پایگاه
پیوندهای تخصصی

انديشكده روابط‌بين‌الملل
دیپلماسی ایرانی
مرکز مطالعات کاسپین
مرکز مطالعات خاورمیانه
مرکز تحقیقات استراتژیک
مرکز پژوهشهای مجلس
مرکز مطالعات وزارت امور خارجه
پايگاه تحليلي- خبري ريسنا
دانشكده وزارت امورخارجه
مركز مطالعات حقوق بين الملل
اتحاديه راديو و تلويزيونهاي اسلامي
مؤسسه مطالعات درياي خزر
مرکز پ‍‍ژوهش هاي استراتژيک خاورميانه
مؤسسه مطالعات بين المللي تهران
مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری
پژوهشكده مطالعات رهبردي
مركز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي
مؤسسه ي مطالعات ملي
شورای فرهنگی اجتماعی زنان
دیپلمات : وبلاگ تخصصی سیاسی
وبلاگ روش تحلیل سیاسی
دانشنامه تخصصی حقوقی سیاسی
مرکز مطالعات عالی بین المللی
مرکز ملی جهانی شدن
ایران دیپلماتیک
موسسه مطالعات سیاسی
موسسه مطالعات آفران(آفریقا شناسی)
اطلاعات حقوق بین الملل
حقوق بين الملل هوا، فضا، ارتباطات
موسسه حقوق بین الملل پارس
نوشتارهایی در حقوق بین الملل
دنياي سياست
علم سیاست و روابط بین الملل
وبلاگ تخصصی حقوق ایران
پایگاه تخصصی حقوق بین الملل
پورتال سیاست ما
موسسه مطالعات آمریکا
مرکز مطالعات ژاپن
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
مطالعات فرهنگی و رسانه ای

بخش ویژه

مقایسه توان نظامی ایران - آمریکا

 
مقایسه توان نظامی ایران - آمریکا
طبق آخرین آمار سرویس اطلاعاتی آمریکا (CIA)، ایالات متحده آمریکا با در اختیار داشتن 48 درصد بودجه نظامی جهان در صدر بزرگترین کشورهای نظامی جهان قرار دارد. این درحالیست که طبق همین آمار، ایران تنها 5 دهم درصد بودجه نظامی جهان را به خود اختصاص داده است.
در این یادداشت برآنیم که اولاً با مقایسه توان نظامی ایران و آمریکا و ثانیاً با تکیه بر نظر سنجی اخیر شورای روابط خارجی (Foreign policy) و مرکز امنیتی آمریکا در مورد وضعیت نظامی آمریکا به تحلیل و بررسی توان نظامی این دو کشور بپردازیم.
 
 
کشور آمریکا با جمعیتی بالغ بر 304 میلیون نفر، تولید ناخالص ملی 14 تریلیون دلاری و بودجه سالانه نظامی 711 میلیارد دلاری و در اختیار داشتن 2.5 میلیون نفر نیروی نظامی (1.5 میلیون نفر در حال خدمت و یک میلیون به عنوان نیروی ذخیره) بزرگترین قدرت نظامی جهان محسوب می شود.
در مقابل کشور ایران با جمعیتی بالغ بر 70 میلیون نفر، تولید ناخالص ملی 750 میلیارد دلاری و بودجه سالانه نظامی 7 میلیارد دلاری و 895 هزار نفر نیروی نظامی (545 هزار نفر در حال خدمت و 350 هزار نفر نیرو به عنوان ذخیره) یکی از بزرگترین کشورهای نظامی خاورمیانه می باشد.
در این بخش توان نظامی ایران و آمریکا را در چهار بخش تجهیزات نیروی زمینی، نیروی دریایی، نیروی هوائی و تسلیحات هسته ای مقایسه می کنیم.
 
نیروی زمینی
نوع تجهیزات
آمریکا
ایران
تانک
8023
1613
ماشینهای شناسایی
348
35
ماشینهای زرهی جنگی
6719
610
نفربر
21242
640
توپخانه
8041
8196
بالگرد
5425
311
 
اگر چه نیروی زمینی آمریکا به لحاظ تجهیزات و امکانات از برتری نسبی نسبت به ایران برخوردار است. با این وجود این نکته را نباید نادیده گرفت که نیروی زمینی آمریکا به نقل از منبع اطلاعاتی خود آمریکا در باتلاق عراق و افغانستان گیر کرده اند.
در نگاهی به سیر تاریخی و جغرافیایی سیاسی آمریکا، قرار گرفتن آمریکا در بین دو اقیانوس اطلس و آرام و عدم وجود تهدید از جانب دو همسایه شمال و جنوب خود (کانادا و مکزیک)، بیشتر تمرکز توان نظامی آمریکا بر روی نیروی دریایی بوده تا نیروی زمینی.
به همین منظور ایالات متحده شاهد ضعف در عملکرد نیروی زمینی خود در جنگ عراق و افغانستان بوده است. در کنار موارد اشاره شده تجربه ای 8 ساله جنگ ایران و عراق که بیشتر تمرکز آن بر روی جنگ زمینی معطوف شده بود تجربه ای گرانبهایی را در اختیار نیروی زمینی ایران قرار داده است.
 
نیروی دریایی
نوع تجهیزات
آمریکا
ایران
زیر دریایی
71
6
ناو جنگی
106
5
قایق تندرو
157
320
ناوجنگی مین گذار
9
5
شناور خاکی و آبی
490
21

 
نیرویی دریایی آمریکا با در اختیار داشتن ناوها و کشتی های جنگی پیشرفته بعنوان قدرت برتر دریایی در خلیج فارس مطرح است. اما نکته قابل تاملی که باعث نگرانی فرماندهان نیروی دریایی آمریکا شده است، قدرت قایق های تندرو نیروی دریایی ایران است. این فرماندهان اذعان کردند که در رزمایش شبیه سازی شده ای که به همین منظور انجام شده است قایق های تندرو ایران می توانند در عرض 5 الی 10 دقیقه، یازده ناو آمریکایی در این منطقه را از غرق نمایند.
لازم به ذکر است که ایران سریعترین اژدرهای زیردریایی دنیا را با موفقیت کامل در سال 2007 مورد آزمایش قرار داده است که این موضوع بر نگرانیهای فرماندهان آمریکایی افزوده است.
 
نیروی دریایی
نوع تجهیزات
آمریکا
ایران
هواپیمای جنگنده
3538
286
بمب افکن دورپرواز
170
0
هواپیمای ترابری
883
136
جنگ افزار الکترونیکی و هواپیمای جاسوسی
159
3
هواپیمای شناسایی
134
4
هواپیمای گارد ساحلی
197
5
هواپیمای ضد زیر دریایی
58
0
هواپیمای واکنش سریع
53
0

 
نوک پیکان ارتش آمریکا توان موشکی و هوایی آن می باشد. آمریکا با در اختیار داشتن پیشرفته ترین هواپیماهای جنگی و بمب افکن ها و در کنار آن با برخورداری از سامانه موشکی بسیار پیشرفته بعنوان قدرت برتر هوایی دنیا مطرح است. اما موضوعی که باعث احساس خطر فرماندهان نیروی هوایی آمریکا شده است، پیشرفت های اخیر ایران در ساخت و تولید انبوه موشک با کاربرد و برد مختلف و همچنین خریداری موشک های هدایت شونده و سیستم های راداری بسیار پیشرفته از کشور روسیه است.
 
تسلیحات هسته ای
نوع تجهیزات
آمریکا
ایران
کلاهک هسته ای 5400
(4075 آماده پرتاب و 1260 غیر فعال)
0

 
با توجه به جداول بالا می توان نتیجه گرفت که نقطه اتکا آمریکا توان هسته ای و نیرو هوایی این کشور و نقطه قوت نظامی ایران، نیروی زمینی آن است که سابقه 8 سال جنگ زمینی را در پرونده خود دارد.
بدون احتساب جنگ ویتنام، جنگ های طولانی در عراق و افغانستان که به ترتیب وارد سالهای پنجم و هفتم خود می شود. طولانی ترین حضور نظامی آمریکا در قرن اخیر است. این جنگها بیش از 25 هزار نفر زخمی و 4 هزار نفر کشته برجای گذاشته است. علاوه بر این، اخبار ضد و نقیض پیرامون حمله نظامی به ایران، شورای روابط خارجی (Foreign policy) و مرکز امنیتی آمریکا را بر آن داشت که نظر سنجی ای را در بین 3400 نفر از افسران بلند پایه نظامی در حال خدمت و بازنشسته آمریکایی، پیرامون وضعیت نظامی آمریکا انجام بدهد.
بر طبق این نظر سنجی، 60 درصد از افسران معتقدند که قدرت نظامی آمریکا نسبت به پنج سال گذشته ضعیفتر شده است. 15 درصد معتقدند قدرت نظامی آمریکا همانند گذشته است و 25 درصد معتقدند که قدرت نظامی آمریکا نسبت به گذشته قویتر شده است.
مهمترین دغدغه کارشناسان نظامی که در این نظر سنجی قابل مشاهده است، بحث سلامتی جسمی و روانی نظامیان آمریکایی شرکت کننده در جنگ عراق می باشد.
80 درصد از افسران نظامی آمریکا معتقدند که در وضعیت موجود اعلام آغاز جنگ بر علیه کشورهای نظیر ایران غیر منطقی و دور از خرد و تدبیر است. آنها معتقدند نظامیان آمریکایی آمادگی کامل برای شروع جنگ دیگری را ندارند.
کارشناسان نظامی در پاسخ به این سوال که در مقابل با چهار کشور تنگه تایوان، کره شمالی، ایران و سوریه کشور آمریکا چند درصد احتمال پیروزی دارد. اعلام کردند که در مقابله با سوریه 51 درصد، تنگه تایوان 49 درصد، کره شمالی 47 درصد و ایران 45 درصد احتمال پیروزی وجود دارد.
نزدیک به 70 درصد از مردم آمریکا اعلام کردند که به قدرت نیروهای نظامی کشور خود اطمینان کامل دارند. اما این درحالیست که 90 درصد این افراد سابقه حتی یکبار حضور در ارتش را نیز نداشته اند.
در کنار مردم آمریکا، بسیاری از سیاستمداران آمریکا نیز از نیروهای نظامی کشور خود با افتخار یاد می کنند. این در صورتی استکه تنها 25 درصد این افراد در ارتش خدمت کردند.
اما واقعیت این است که کارشناسان و سیاستمدارانی که راجع به توانائی نظامی آمریکا صحبت می کنند هیچ کدام سابقه خدمت در ارتش این کشور را نداشته و از کمبود، کاستی ها، شرایط و توانائی نیروی نظامی این کشور آگاه نیستند.
همچنین بر اساس این نظر سنجی، کارشناسان نظامی آمریکا اعتماد خود را نسبت به مراکز و موسسات دولتی با نمره 5.5 از 10 نشان داده اند. نتایج این اعتماد به صورت تفکیک شده به قرار زیر است.
 
مراکز و موسسات دولتی نمره از 10
نوع تجهیزات
آمریکا
وزارت دفاع
5.6
سرویس اطلاعاتی آمریکا
(CIA) 4.7
موسسه امور کهنه سربازان
4.5
وزارت امور خارجه
4.1
سنای آمریکا
2.7
 
باید خاطر نشان کرد که در این نظر سنجی عدد یک نشان دهنده عدم اطمینان و عدد 10 نشان دهنده اطمینان کامل نسبت به این مراکز و موسسات می باشد.
در ادامه باید اذعان کرد که 16 درصد از نظامیان شرکت کننده در نظر سنجی اعلام کردند که به رئیس جمهور خود هیچ گونه اعتمادی ندارند.
با توجه به کمبود نیرو ارتش آمریکا در سال گذشته، بسیاری از این افسران راهکارهایی را برای رفع این مشکل ارائه کرده اند که به ترتیب بیشترین تاثیر عبارتند از؛ قائل شدن خدمات تجاری شهروندی برای سربازان، پایین آوردن سطح تحصیلات مورد نیاز برای ورود به ارتش، در نظر گرفتن امتیاز برای ورود به ارتش، افزایش حداکثر سن ورود به ارتش، اجباری کردن خدمت سربازی، اجازه ورود همجنس بازان به ارتش، استفاده از جنایتکاران و بیماران روانی در ارتش.
علی رغم مباحث مطرح شده باید اشاره کرد که اگرچه نیروی نظامی آمریکا به بهانه مبارزه با تروریسم و با تأیید افکار عمومی کشورش وارد خاک افغانستان شد ولی در مورد عراق اگر در ابتدا اینگونه بود ولی با گذشت چند سال از اشغال عراق به این نتیجه رسید که هزینه جنگ بسیار سنگین شده است.
در نهایت می توان گفت که با توجه به حضور پر هزینه نظامی آمریکا در افغانستان و عراق و از طرفی اعتراض های گسترده مردم در این کشور، شروع جنگی تازه آن هم با کشوری همچون ایران در چند سال اخیر نامعقولانه و بسیار پر هزینه به نظر می رسد.
کشور آمریکا با جمعیتی بالغ بر 304 میلیون نفر، تولید ناخالص ملی 14 تریلیون دلاری و بودجه سالانه نظامی 711 میلیارد دلاری و در اختیار داشتن 2.5 میلیون نفر نیروی نظامی (1.5 میلیون نفر در حال خدمت و یک میلیون به عنوان نیروی ذخیره) بزرگترین قدرت نظامی جهان محسوب می شود.
در مقابل کشور ایران با جمعیتی بالغ بر 70 میلیون نفر، تولید ناخالص ملی 750 میلیارد دلاری و بودجه سالانه نظامی 7 میلیارد دلاری و 895 هزار نفر نیروی نظامی (545 هزار نفر در حال خدمت و 350 هزار نفر نیرو به عنوان ذخیره) یکی از بزرگترین کشورهای نظامی خاورمیانه می باشد.
در این بخش توان نظامی ایران و آمریکا را در چهار بخش تجهیزات نیروی زمینی، نیروی دریایی، نیروی هوائی و تسلیحات هسته ای مقایسه می کنیم.
 
نیروی زمینی
نوع تجهیزات
آمریکا
ایران
تانک
8023
1613
ماشینهای شناسایی
348
35
ماشینهای زرهی جنگی
6719
610
نفربر
21242
640
توپخانه
8041
8196
بالگرد
5425
311
 
اگر چه نیروی زمینی آمریکا به لحاظ تجهیزات و امکانات از برتری نسبی نسبت به ایران برخوردار است. با این وجود این نکته را نباید نادیده گرفت که نیروی زمینی آمریکا به نقل از منبع اطلاعاتی خود آمریکا در باتلاق عراق و افغانستان گیر کرده اند.
در نگاهی به سیر تاریخی و جغرافیایی سیاسی آمریکا، قرار گرفتن آمریکا در بین دو اقیانوس اطلس و آرام و عدم وجود تهدید از جانب دو همسایه شمال و جنوب خود (کانادا و مکزیک)، بیشتر تمرکز توان نظامی آمریکا بر روی نیروی دریایی بوده تا نیروی زمینی.
به همین منظور ایالات متحده شاهد ضعف در عملکرد نیروی زمینی خود در جنگ عراق و افغانستان بوده است. در کنار موارد اشاره شده تجربه ای 8 ساله جنگ ایران و عراق که بیشتر تمرکز آن بر روی جنگ زمینی معطوف شده بود تجربه ای گرانبهایی را در اختیار نیروی زمینی ایران قرار داده است.
 
نیروی دریایی
نوع تجهیزات
آمریکا
ایران
زیر دریایی
71
6
ناو جنگی
106
5
قایق تندرو
157
320
ناوجنگی مین گذار
9
5
شناور خاکی و آبی
490
21

 
نیرویی دریایی آمریکا با در اختیار داشتن ناوها و کشتی های جنگی پیشرفته بعنوان قدرت برتر دریایی در خلیج فارس مطرح است. اما نکته قابل تاملی که باعث نگرانی فرماندهان نیروی دریایی آمریکا شده است، قدرت قایق های تندرو نیروی دریایی ایران است. این فرماندهان اذعان کردند که در رزمایش شبیه سازی شده ای که به همین منظور انجام شده است قایق های تندرو ایران می توانند در عرض 5 الی 10 دقیقه، یازده ناو آمریکایی در این منطقه را از غرق نمایند.
لازم به ذکر است که ایران سریعترین اژدرهای زیردریایی دنیا را با موفقیت کامل در سال 2007 مورد آزمایش قرار داده است که این موضوع بر نگرانیهای فرماندهان آمریکایی افزوده است.
 
نیروی دریایی
نوع تجهیزات
آمریکا
ایران
هواپیمای جنگنده
3538
286
بمب افکن دورپرواز
170
0
هواپیمای ترابری
883
136
جنگ افزار الکترونیکی و هواپیمای جاسوسی
159
3
هواپیمای شناسایی
134
4
هواپیمای گارد ساحلی
197
5
هواپیمای ضد زیر دریایی
58
0
هواپیمای واکنش سریع
53
0

 
نوک پیکان ارتش آمریکا توان موشکی و هوایی آن می باشد. آمریکا با در اختیار داشتن پیشرفته ترین هواپیماهای جنگی و بمب افکن ها و در کنار آن با برخورداری از سامانه موشکی بسیار پیشرفته بعنوان قدرت برتر هوایی دنیا مطرح است. اما موضوعی که باعث احساس خطر فرماندهان نیروی هوایی آمریکا شده است، پیشرفت های اخیر ایران در ساخت و تولید انبوه موشک با کاربرد و برد مختلف و همچنین خریداری موشک های هدایت شونده و سیستم های راداری بسیار پیشرفته از کشور روسیه است.
 
تسلیحات هسته ای
نوع تجهیزات
آمریکا
ایران
کلاهک هسته ای 5400
(4075 آماده پرتاب و 1260 غیر فعال)
0

 
با توجه به جداول بالا می توان نتیجه گرفت که نقطه اتکا آمریکا توان هسته ای و نیرو هوایی این کشور و نقطه قوت نظامی ایران، نیروی زمینی آن است که سابقه 8 سال جنگ زمینی را در پرونده خود دارد.
بدون احتساب جنگ ویتنام، جنگ های طولانی در عراق و افغانستان که به ترتیب وارد سالهای پنجم و هفتم خود می شود. طولانی ترین حضور نظامی آمریکا در قرن اخیر است. این جنگها بیش از 25 هزار نفر زخمی و 4 هزار نفر کشته برجای گذاشته است. علاوه بر این، اخبار ضد و نقیض پیرامون حمله نظامی به ایران، شورای روابط خارجی (Foreign policy) و مرکز امنیتی آمریکا را بر آن داشت که نظر سنجی ای را در بین 3400 نفر از افسران بلند پایه نظامی در حال خدمت و بازنشسته آمریکایی، پیرامون وضعیت نظامی آمریکا انجام بدهد.
بر طبق این نظر سنجی، 60 درصد از افسران معتقدند که قدرت نظامی آمریکا نسبت به پنج سال گذشته ضعیفتر شده است. 15 درصد معتقدند قدرت نظامی آمریکا همانند گذشته است و 25 درصد معتقدند که قدرت نظامی آمریکا نسبت به گذشته قویتر شده است.
مهمترین دغدغه کارشناسان نظامی که در این نظر سنجی قابل مشاهده است، بحث سلامتی جسمی و روانی نظامیان آمریکایی شرکت کننده در جنگ عراق می باشد.
80 درصد از افسران نظامی آمریکا معتقدند که در وضعیت موجود اعلام آغاز جنگ بر علیه کشورهای نظیر ایران غیر منطقی و دور از خرد و تدبیر است. آنها معتقدند نظامیان آمریکایی آمادگی کامل برای شروع جنگ دیگری را ندارند.
کارشناسان نظامی در پاسخ به این سوال که در مقابل با چهار کشور تنگه تایوان، کره شمالی، ایران و سوریه کشور آمریکا چند درصد احتمال پیروزی دارد. اعلام کردند که در مقابله با سوریه 51 درصد، تنگه تایوان 49 درصد، کره شمالی 47 درصد و ایران 45 درصد احتمال پیروزی وجود دارد.
نزدیک به 70 درصد از مردم آمریکا اعلام کردند که به قدرت نیروهای نظامی کشور خود اطمینان کامل دارند. اما این درحالیست که 90 درصد این افراد سابقه حتی یکبار حضور در ارتش را نیز نداشته اند.
در کنار مردم آمریکا، بسیاری از سیاستمداران آمریکا نیز از نیروهای نظامی کشور خود با افتخار یاد می کنند. این در صورتی استکه تنها 25 درصد این افراد در ارتش خدمت کردند.
اما واقعیت این است که کارشناسان و سیاستمدارانی که راجع به توانائی نظامی آمریکا صحبت می کنند هیچ کدام سابقه خدمت در ارتش این کشور را نداشته و از کمبود، کاستی ها، شرایط و توانائی نیروی نظامی این کشور آگاه نیستند.
همچنین بر اساس این نظر سنجی، کارشناسان نظامی آمریکا اعتماد خود را نسبت به مراکز و موسسات دولتی با نمره 5.5 از 10 نشان داده اند. نتایج این اعتماد به صورت تفکیک شده به قرار زیر است.
 
مراکز و موسسات دولتی نمره از 10
نوع تجهیزات
آمریکا
وزارت دفاع
5.6
سرویس اطلاعاتی آمریکا
(CIA) 4.7
موسسه امور کهنه سربازان
4.5
وزارت امور خارجه
4.1
سنای آمریکا
2.7
 
باید خاطر نشان کرد که در این نظر سنجی عدد یک نشان دهنده عدم اطمینان و عدد 10 نشان دهنده اطمینان کامل نسبت به این مراکز و موسسات می باشد.
در ادامه باید اذعان کرد که 16 درصد از نظامیان شرکت کننده در نظر سنجی اعلام کردند که به رئیس جمهور خود هیچ گونه اعتمادی ندارند.
با توجه به کمبود نیرو ارتش آمریکا در سال گذشته، بسیاری از این افسران راهکارهایی را برای رفع این مشکل ارائه کرده اند که به ترتیب بیشترین تاثیر عبارتند از؛ قائل شدن خدمات تجاری شهروندی برای سربازان، پایین آوردن سطح تحصیلات مورد نیاز برای ورود به ارتش، در نظر گرفتن امتیاز برای ورود به ارتش، افزایش حداکثر سن ورود به ارتش، اجباری کردن خدمت سربازی، اجازه ورود همجنس بازان به ارتش، استفاده از جنایتکاران و بیماران روانی در ارتش.
علی رغم مباحث مطرح شده باید اشاره کرد که اگرچه نیروی نظامی آمریکا به بهانه مبارزه با تروریسم و با تأیید افکار عمومی کشورش وارد خاک افغانستان شد ولی در مورد عراق اگر در ابتدا اینگونه بود ولی با گذشت چند سال از اشغال عراق به این نتیجه رسید که هزینه جنگ بسیار سنگین شده است.
در نهایت می توان گفت که با توجه به حضور پر هزینه نظامی آمریکا در افغانستان و عراق و از طرفی اعتراض های گسترده مردم در این کشور، شروع جنگی تازه آن هم با کشوری همچون ایران در چند سال اخیر نامعقولانه و بسیار پر هزینه به نظر می رسد.
رضا خواه به نقل از باشگاه اندیشه

 

 
 
لینک ثابت | نوشته شده در  ساعت   توسط   | 
:: عناوین آخرین مطالب ::
  مفاهیم پایه: کنوانسیون شنگن (Schengen Convention)
  راه یابی اولاندا به الیزه : چالش های یک سوسیالیست کم سابقه
  بعد ايجابي ليبراليسم درباره فرد، جامعه، دولت
  رویدادهای خاورمیانه و نظریه برخورد تمدن ها
  مفاهیم پایه : علم سیاست (Political science)
  نحوه ی اعمال روابط بین المللی در جهان معاصر
  جزوه مبانی علم سیاست
  جزوه اصول روابط بین الملل ب. دکتر خاوری
  جزوه مبانی جامعه شناسی
  حقوق بین الملل و قانون منع حجاب: بررسی موردی جمهوری آذربایجان
  شاخص های تغییرالگوی سیاست خارجی آمریکا بعد از جنگ سرد
  گزینه‌ها و گزاره‌های آتی انتخابات ریاست‌جمهوری مصر
  اندیشه های حضرت امام خمینی و رهبری و نقش آفرینی جوانان کشورهای اسلامی
  فراخوان همایش ملی تحولات خاورمیانه و آینده نظم منطقه‌ای
  کتاب تخصصی: روندها و نظریه‌های دموکراتیک در روابط بین‌الملل
  کارل مارکس و قضیه جدائی هرات از ایران
  گفتگو: حالا نوبت برمه است
  نقشه انتخاباتی آمریکا: شخصیت‌ها، گفتمان‌ها و افق‌ها
  ژئوپلیتیک شورای خلیج فارس و اهداف هژمونیک آمریکا
  جایگاه ایران در سازمان رسانه، فرهنگ و هنر رسمی جمهوری آذربایجان
کلیه حقوق محفوظ است. استفاده از مطالب تنها با ذکر منبع بلامانع است