تبیین دوره های سیاست خارجی ج.ا.ا از منظر تئوری های روابط بین الملل (مقاله)

دکتر علیرضا رضائی سياست خارجي در مقام مهمترين نمود رفتار بين المللي دولت ها در دوران حاكميت وستفاليائي، همواره عرصه تعامل ميان نظريه و عمل بوده است. در اين مقاله بر آنم كه آيا تئوري هاي روابط بين الملل مي توانند دوره هاي سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران را تبيين نمايند؟ به همين جهت در ادامه با دوره بندي سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران بر مبناي دولت هاي حاكم از ابتداي انقلاب تا كنون، در ابتدا به بررسي مهمترين رويدادهاي بوقوع پيوسته در هر دوره و گفتمان حاكم در آن دوره مي پردازم، سپس نقاط قوت و ضعف تئوري هاي روابط بين الملل (آرمان گرايي، واقع گرايي و سازه انگاري) را در رابطه با آن دوره تحليل مي نمايم.

تحلیل برکناری مکتی از نگاه زیبا کلام

تحلیل برکناری مکتی از نگاه زیبا کلام

بدون ترديد پيش از شوك خبر كنار گذاشتن ناگهاني وزير خارجه نفس آن حركت، آنقدر عجيب، غيرعادي و غيرمترقبه بود كه تا ساعت‌هاي اوليه سرويس‌هاي جهاني خبري نسبت به نفس خبر ترديد داشتند. چگونه ممكن بود وزير خارجه با علم و اطلاع رئيس‌جمهور عازم سنگال شود جهت ابلاغ پيام رئيس‌جمهور ايران و درست حين انجام ماموريت ظاهراً نه از طريق دستگاه ديپلماسي كه از طريق سرويس‌هاي خبري مي‌فهمد بركنار شده است. كمترين سوال منوچهر متكي قاعدتاً آن است كه چرا اين‌گونه كنار گذاشته شد؟ آيا نمي‌شد «ديپلماتيك»تر كنار گذاشته مي‌شد؟

ايران و جنگ جهاني دوم

ايران و جنگ جهاني دوم

انفعال حكومت رضاشاه در قبال جنگ جهاني دوم و ورود سهل متفقين به كشور، از فقدان حمايت مردمي و انسجام لازم در ساختار قدرت سياسي پهلوي اول حكايت مي‌كند. در اين مقاله، فرايند وقوع جنگ جهاني دوم و موضع‌گيريهاي ايران در قبال آن مرور شده است. با شروع جنگ جهانی دوم در سال 1318.ش/1939.م، اوضاع جهان دگرگونه شد و اغلب کشورهای جهان به حمایت از متفقين يا متحدين مجبور گردیدند، در این میان کشور ایران، با وجودی که از همان ابتدا سیاست بی‌طرفی اتخاذ نمود، به‌واسطه سیاستهای رضاشاه (1304ــ1320.ش)، مبنی بر طرفداری از آلمان هیتلری و نیز به ‌دلیل موقعیت استراتژیک، مورد توجه دول متفق قرار گرفت. از این ‌رو، با حمله متفقین در سوم شهریور 1320.ش، ایران عملاً به صحنه منازعه میان دول متخاصم تبديل گردید. تاثیرات منفی این حمله با ناکارآمدی ارتش 127‌هزار نفری رضاشاه، چنان جوّ سرخوردگی و یأسی در جامعه ایران، به‌ویژه در میان نظامیان جوان، به وجود آورد که اغلب ایشان با استفاده از فضای باز سیاسی ناشی از ورود متفقین و سقوط دیکتاتور (رضاشاه)، جذب گروهها و دستجات مختلف گردیدند.

جنگ جهانی اول و پیامدهای آن (1914-1918)

تاریخچه مختصر تحزّب در ایران

تاریخچه مختصر تحزّب در ایران

حزب به معنای امروزی کلمه، پدیده‌ای مختص دوران معاصر است و قبل از آن، چنین نهادی معنا نداشت. حزب با تعریفی که متخصصان امر از آن می‌شناسند مربوط به غرب است.[1] با اینکه از انقلاب مشروطیت تاکنون بیش از صد حزب در ایران تأسیس شده است، با جرأت می‌توان گفت هیچ‌کدام در تعریف حزب و مختصاتی که دارد نمی‌گنجد. در غرب بعضی از محققان سابقۀ حزب را به عهد باستان می‌رسانند، اما همان‌ها هم نمی‌توانند بگویند احزابی که امروزه در اروپا و امریکا فعالیت می‌کنند، مشابه همان احزاب قدیم‌اند.

ایران گیت چیست ؟

ایران گیت چیست ؟

روز ۱۳ اسفند ۱۳۶۵ رونالد ريگان رئيس‌جمهور آمريكا در يك نطق تلويزيوني اعلام كرد «ابتكار آمريكا در اعزام نماينده به تهران براي برقراري رابطه بين ايران و آمريكا يك اشتباه بود. » وي در همين نطق مسئوليت كامل اقدامهاي خود و دولتش را در ارتباط با ايران پذيرفت. اين اعتراف يكي از مهمترين فرازهاي رويدادي است كه امريكاييها نام آن را در پرونده رفتار خود با جمهوري اسلامي ايران « ايران گيت » نهاده اند . چندماه قبل از اين حادثه در روز سيزدهم آبان ۱۳۶۵ با افشاء سفر محرمانه و غير قانوني «رابرت مك‌فارلين» مشاور «رونالد ريگان» رئيس جمهور وقت آمريكا، بحران سياسي بزرگي در آن كشور ايجاد شد كه سبب رسوائي بسياري از اعضاي هيأت حاكمه آمريكا گرديد.

بررسي قطعنامه هاي سازمان ملل متحد در جنگ ايران و عراق

در طول 8 سال جنگ تحميلي عراق عليه ايران مجموعا 10 قطعنامه بين المللي از سوي شوراي امنيت سازمان ملل متحد در اين خصوص صادر شد كه مضمون همه ن ها تا حدودي در جهت كنترل و مهار جنگ بوده است . در ذيل شرايط زماني صدور اين قطعنامه آورده شده و سعي گرديده است تا اوضاع جبهه ي جنگ در جناح عراق ايران در زمان قبل و بعد از صدور هر قطعنامه براي خوانندگان محترم تبيين گردد و بدين ترتيب در خصوص رعايت تمام شرايط لازم را براي صدور قطعنامه _ مطابق روتكل تدوين شده شوراي امنيت _ از سوي اعضاي وقت شورا بحث خواهد شد .

فروپاشی دیوار برلین

طی 40 سال جنگ سرد در جهان، مخالفت‌ها با دولت‌هایی که اتحاد جماهیر شوروی در اروپای شرقی مستقر کرده بود، به طور مداوم ظهور می‌کرد- در برلین در سال 1953، در مجارستان در سال 1956، در چک‌واسلواکی در سال 1968 و در لهستان بارها و بارها- اما هر بار با شکست مواجه شد. در پاییر سال 1989 آنها پیروز شدند. هیچ‌کس مسیر این انقلاب را نمی‌دید و بدون شک هیچ‌کس پیش‌بینی نمی‌کرد که این مسیر تا این حد صلح‌آمیز پیش رود. (تنها استثنا در این مساله وجود خشونت در رومانی بود که البته میزان آن چندان هم بزرگ نبود). اینها حوادث بسیار پیچیده‌ای بودند و جزئیات آنها کشور به کشور متفاوت بود. بسیاری از مورخان، بر این مساله تاکید دارند که نتیجه به دست آمده حاصل عوامل بسیاری است. اما هنوز دیدگاه‌های ساده بسیاری وجود دارد و بیستمین سالگرد فروپاشی دیوار برلین فرصت‌های بسیاری را برای بررسی دوباره این مساله فراهم می‌کند. اینجا به افسانه‌هایی که وجود دارد کمی رنگ واقعیت می‌بخشیم:

از وستفاليا تا ماستريخت از ناسيوناليسم تا فراناسيوناليسم

دکتر صادق زیبا کلام

میدان قدرت و استراتژیهای سیاسی در جمهوری اسلامی ایران1376-1386 بخش اول

میدان قدرت و استراتژیهای سیاسی در جمهوری اسلامی ایران1376-1386 بخش اول

این نوشته فصل سوم از رساله دکتری جناب آقای دکتر رسول بابائی در رشته علوم سیاسی و با عنوان «زبان و سياست روزمره در جمهوري اسلامي؛تحليل زباني منازعات سياسي دهه 80» است که در زمستان 88 در گروه علوم سیاسی دانشگاه تهران دفاع شده است. در این پژوهش به خوبی برخی نکات اساسی در خصوص استراتژی جمهوری اسلامی ایران از زاویه دید دو جناح چپ و راست تبیین شده است

میدان قدرت و استراتژیهای سیاسی در جمهوری اسلامی ایران1376-1386 بخش دوم

میدان قدرت و استراتژیهای سیاسی در جمهوری اسلامی ایران1376-1386 بخش دوم

 دکتر رسول بابائی

این نوشته فصل سوم از رساله دکتری جناب آقای دکتر رسول بابائی در رشته علوم سیاسی و با عنوان «زبان و سياست روزمره در جمهوري اسلامي؛تحليل زباني منازعات سياسي دهه 80» است که در زمستان 88 در گروه علوم سیاسی دانشگاه تهران دفاع شده است. در این پژوهش به خوبی برخی نکات اساسی در خصوص استراتژی جمهوری اسلامی ایران از زاویه دید دو جناح چپ و راست تبیین شده است

امتياز نفت‌ شمال‌ ايران‌ و رقابت‌ سه‌ قدرت‌ روسيه، انگلستان‌ و امريكا ( بخش اول )

امتياز نفت‌ شمال‌ ايران‌ از اين‌ لحاظ‌ موضوع‌ بكري‌ براي‌ مطالعه‌ رفتار قدرت‌هاي‌ خارجي‌ ذينفع‌ در آن‌ است؛ رفتاري‌ كه‌ يادآور جدال‌ گرگ‌ها بر سر صيد است‌ و ماهيت‌ چپاولگر آنان‌ را از پس‌ نقاب‌ شعارهاي‌ دروغين‌ تمدن‌ پيشرفت‌ نشان‌ مي‌دهد. با چنين‌ چشم‌اندازي، در اين‌ نوشتار تلاش‌ مي‌شود با بررسي‌ موضوع‌ امتياز نفت‌ شمال‌ ايران، به‌ اين‌ پرسش‌ها پاسخ‌ داده‌ شود كه‌ راز ابراز دوستي‌ و توجه‌ قدرت‌هاي‌ خارجي‌ به‌ ايران‌ چيست؟ آيا آنان‌ عاشق‌ چشم‌ و ابروي‌ ملت‌ ايران‌ هستند و به‌ تاريخ، تمدن‌ و فرهنگ‌ ايراني‌ علاقه‌ دارند و يا چشم‌ طمع‌ به‌ ثروت‌ اين‌ ملت‌ دوخته‌اند؟ تاريخ‌ نشان‌ مي‌دهد كه‌ تنها يك‌ فرضيه‌ اثبات‌ شده‌ براي‌ اين‌ پرسش‌ها وجود دارد و آن‌ اين‌ كه‌ همه‌ قدرت‌هاي‌ خارجي‌ به‌ «منافع‌ ملي» خود مي‌انديشند و تنها اصل‌ خدشه‌ناپذير و هميشگي‌ دوستي‌ها و دشمني‌هاي‌ آنان‌ با ملت‌هاي‌ ديگر، منافع‌ ملي‌ است.

مروري بر روابط ايران و امريكا پيش از انقلاب اسلامي

مروري بر روابط ايران و امريكا پيش از انقلاب اسلامي

روز اول خرداد ۱۳۵۸ سخنگوي وزارت خارجه امريكا گفت روابط سرد تهران واشنگتن معلول حمايت طولاني آمريكا از رژيم گذشته ايران است .
تاريخ تحولات سياسي ـ اجتماعي ايران بيانگر اين مطلب است كه سلطه خارجي به عنوان يكي از عوامل بازدارنده توسعه سياسي كشور محسوب مي‌گردد. اين امر طي دو قرن اخير شتاب و گسترش بيشتري يافته است. مداخلات روسيه، انگلستان، فرانسه، ايالات متحده امريكا و اتحاد جماهير شوروي، به عنوان عرصه‌هاي سياه اما واقعي تاريخ ايران مي‌باشد. اين مداخلات، ذهنيت بدبينانه‌اي را در افكار عمومي و فرهنگ سياسي ايران بر جاي گذاشته است. در اين بين انقلاب اسلامي ايران نه تنها دست ابرقدرت‌ها را از ايران كوتاه نمود بلكه تأثير بسزايي نيز در ميان اقوام و ملل ديگر در رابطه با سلطه‌ستيزي بر جاي گذاشت.

ریشه های کشف حجاب

ریشه های کشف حجاب

كشف حجاب در ايران پديده‌اي ناشي از آشنايي با غرب و تجدد‌خواهي افرادي است كه افكار و زندگي غربي راتجربه كرده‌ بودند. در حالي كه نخستين نشانه‌هاي كشف حجاب را مي‌توان در دربار ناصر‌الدين شاه قاجار و سپس در محافل روشنفكري مشاهده نمود، رسميت يافتن آن به دوره ديكتاتوري رضا شاه پهلوي باز مي‌گردد.
رضاخان كه پيش از رسيدن به مقام پادشاهي خود را فردي ديندار و پاي‌بند به اصول مذهب نشان داده بود، پس از به قدرت رسيدن به تدريج ماهيت اصلي خود را نمايان ساخت. او كه تجددگرايي و تضعيف ارزشهاي ديني را سرلوحه برنامه‌هاي نوسازي فرهنگي خود قرار داده بود، طي اقداماتي مخالفت عملي خود را با اسلام و فرهنگ و سنن اسلامي جامعه آغاز كرد. از جمله اين اقدامات مي‌توان به حضور روز افزون ميسيون‌هاي مذهبي، تأسيس مدارس جديد، بازگشت اشراف‌زادگان تحصيل كرده از فرنگ، تأسيس كانون‌ها و انجمن‌هاي روشنفكري، تغيير نظام آموزشي، اجباري كردن استفاده از كلاه شاپو، صدور قانون متحدالشكل نمودن البسه، كشف حجاب بانوان، ترويج بي‌قيدي در ميان زنان، جلوگيري از حضور زنان با حجاب در پارك‌ها، سينماها، تأترها، ‌هتل‌ها و ساير مراكز عمومي و ... اشاره نمود.

مفاهيم پايه :‌جنگ جهانی دوم: World War II

مفاهيم پايه :‌جنگ جهانی دوم: World War II

جنگ جهانی دوم  یکی از بزرگ‌ترین و پرهزینه‌ترین جنگ‌ها در تاریخ جهان می‌باشد، اکثر ملت‌های جهان درگیر جنگ بودند.آلمان در ۱ سپتامبر، ۱۹۳۹ به لهستان حمله کرد، این تاریخ متداول آغاز جنگ جهانی دوم در غرب می‌باشد. منابع دیگر حمله ژاپن به چین را در ۷ ژوئیه، ۱۹۳۷، آغاز جنگ می‌دانند، و همچنین حمله ژاپن به منچوری را در ۱۹۳۱ را نیز در این میان ذکر کرده‌اند. جنگ جهانی دوم به دلایل بسیاری آغاز شد. بعضی از اصلی تربن آن‌ها، بحران اقتصادی و تورم، درخواست غرامت جنگی از جمهوری وایمار آلمان پس از جنگ جهانی اول. رکود اقتصادی و نیاز ژاپن به مواد اولیه بود که باعث ظهور و رواج اندیشه فاشیسم و ملی گرایی، ظهور اندیشه دیکتاتوری و محدود کردن فکر و اندیشه شد توتالیتاریسم حکومتی است که جهان‌بینی کل‌گرایی ارائه مى‌دهد و مردم می‌بایست به اصول عقاید سیاسی حکومت اعتقاد داشته باشند.

تجدد به رسم آتاتورکی و رضاخانی

تجدد به رسم آتاتورکی و رضاخانی